Chín ân đức Tăng — bốn nhân, năm quả
| # | Pāḷi | Ý nghĩa theo sách | |
|---|---|---|---|
| Nhân | 1 | Suppaṭipanno | Thực hành nghiêm chỉnh đúng lời giáo huấn |
| 2 | Ujuppaṭipanno | Thực hành ngay thẳng theo trung đạo, không quanh co | |
| 3 | Ñāyappaṭipanno | Thực hành Bát Chánh Đạo để chứng Niết-bàn | |
| 4 | Sāmīcippaṭipanno | Thực hành giới – định – tuệ đúng đắn, xứng đáng được tôn kính | |
| Quả | 5 | Āhuneyyo | Xứng đáng nhận vật thí chủ từ phương xa mang đến |
| 6 | Pāhuneyyo | Xứng đáng nhận vật thí chủ dành cho khách quý | |
| 7 | Dakkhiṇeyyo | Xứng đáng nhận vật dâng cúng để mong quả báu cho mình và thân quyến | |
| 8 | Añjalikaraṇīyo | Xứng đáng được chắp tay cung kính lễ bái | |
| 9 | Anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa | Ruộng phước cao thượng của chúng sinh, không đâu sánh được |
“Bốn đôi tám bậc” tính theo tâm siêu tam giới (4 đạo + 4 quả); tính theo người thì có 4 bậc Thánh. Chư Thánh Tăng đã chứng Tứ đế nên có đủ 9 ân đức; chư phàm Tăng chưa chứng đạo quả nên có một phần ân đức Tăng, tùy khả năng mỗi vị.
Suppaṭipanno — thực hành nghiêm chỉnh (diệu hạnh)
Chư Thánh Tăng thực hành đúng ba pháp hành giới – định – tuệ, không làm khổ mình, không làm khổ người. Với giới, dù lỗi rất nhỏ các Ngài cũng xem như lỗi lớn mà tránh, thà hy sinh mạng sống chứ không phạm giới.
Thanh Tịnh Đạo kể: một bọn cướp gặp vị tỳ-khưu ven rừng, cho là xui xẻo, bèn trói Ngài bằng một sợi dây cỏ còn tươi, gốc còn bám dưới đất, rồi bỏ đi. Lửa rừng cháy lan đến. Nếu vùng dậy làm đứt dây cỏ tươi thì phạm giới pācittiya. Ngài nghĩ: “Thoát chết hôm nay thì sau này cũng phải chết; thà hôm nay chết với giới trong sạch.” Nhờ giới trong sạch làm nền, Ngài hành thiền tuệ, chứng A-la-hán, và tịch diệt ngay khi lửa cháy đến.
| Pháp hành | Chư Tăng thực hành thế nào |
|---|---|
| 🛡️ Giới | Tôn trọng giới luật, tăng sự Đức Phật chế định; nếu phạm lỗi nhẹ thì tìm vị tỳ-khưu khác sám hối (āpatti) để giới trở lại trong sạch |
| 🧘 Thiền định | Chứng thiền sắc giới, vô sắc giới — để an trú hoặc làm nền cho thiền tuệ |
| 👁️ Thiền tuệ | Chứng Tứ đế, đạo quả → thành Thánh Tăng; chưa chứng thì là phàm Tăng đang thực hành đúng |
Ujuppaṭipanno · Ñāyappaṭipanno — trực hạnh và như lý hạnh
Phạm lỗi thì không giấu lỗi; không có tài đức thì không làm ra vẻ có tài đức. Không theo dục lạc, không theo khổ hạnh, mà theo trung đạo — Bát Chánh Đạo.
Thấy rõ tam giới là ba hầm lửa không ngừng thiêu đốt với 11 thứ lửa và 1.500 phiền não; chỉ Niết-bàn dập tắt được. Vì thế đặt việc chứng Niết-bàn lên ưu tiên hàng đầu.
“Không giấu lỗi” là đức tính người tại gia cũng tập được: khi làm sai, nhận ngay và sửa, thay vì che đậy. Đó là cách nhỏ nhất để noi theo ân đức trực hạnh của chư Tăng.
Sāmīcippaṭipanno — xứng đáng với lòng thí chủ (chánh hạnh)
Thí chủ dâng bốn món vật dụng để mong lợi ích, an lạc lâu dài. Để đáp ứng lòng mong ước ấy, người thọ nhận cần có đủ năm đức: giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến.
Trưởng lão Ayyamitta (Chú giải kinh Đại Niệm Xứ) hành đạo trong động Kassaka. Một nhà nghèo chỉ hai mẹ con, ngày ngày để bát cho Ngài. Một sáng, Ngài nghe người mẹ dặn con: gạo ngon, sữa, bơ, đường thốt nốt để nấu dâng sư huynh; còn mẹ đã ăn cơm nguội với canh chua, trưa về ăn cháo tấm với rau. Ngài tự dạy mình: “Bà mong được an lạc cõi người, cõi trời và Niết-bàn. Nếu ngươi chưa diệt tận phiền não thì không xứng thọ nhận vật thực của bà.” Ngài trở về động, nguyện: “Chưa chứng A-la-hán, ta không rời khỏi nơi này.” Không lâu Ngài chứng A-la-hán, kịp đi khất thực ngay sáng ấy. Cô em nhìn gương mặt Ngài trong sáng lạ thường; người mẹ nghe kể vô cùng hoan hỷ.
Āhuneyyo · Pāhuneyyo — đáng cung kính, đáng tôn trọng
Xứng đáng nhận vật dụng thí chủ từ phương xa mang đến để mong quả báu lớn.
Xứng đáng nhận vật thí chủ dành cho khách quý. Khách thường là bà con, bạn bè, ân nhân; khách đặc biệt là chư Tăng — vì có khi cả một a-tăng-kỳ không có Phật ra đời, nên cũng không có Tăng.
Những người làm phước trong thời có Phật khi sinh lên cõi Tam Thập Tam có hào quang lấn át cả vua trời Sakka. Ngài tủi thân vì kiếp trước làm phước khi không có Phật, Pháp, Tăng. Biết Ngài Mahākassapa sắp xả diệt thọ tưởng định sau 7 ngày, Sakka cùng hoàng hậu Sujātā hóa thành hai ông bà già nghèo trong chòi lá ven đường để dâng thực phẩm. Bị Ngài nhận ra, Sakka thưa thật lòng mình; dâng xong, Ngài reo lên: “Aho dānaṃ paramadānaṃ Kassape suppatiṭṭhitaṃ!” — “Ôi, bố thí đặt nơi Ngài Kassapa thật là bố thí cao thượng!” (Chú giải Pháp Cú)
Kinh Kulasutta — khi vị tỳ-khưu có giới đến nhà
| Gia đình làm | Là nhân của quả |
|---|---|
| Nhìn thấy, khởi tâm trong sạch | Tái sinh cõi trời |
| Đón tiếp, đảnh lễ, mời ngồi chỗ cao | Sinh vào dòng dõi cao quý |
| Dâng cơm nước, thuốc men không bỏn xẻn | Quyền cao chức trọng |
| Bố thí tùy khả năng | Nhiều của cải, giàu sang |
| Nghe pháp, hỏi đạo | Trí tuệ thấy rõ thật tánh các pháp |
Dakkhiṇeyyo — đáng cúng dường, và việc hồi hướng phước
Thí chủ có đức tin nơi Tam Bảo, tin nghiệp quả, dâng cúng chư Tăng để mong quả tốt cho mình, rồi hồi hướng phước ấy đến ông bà, cha mẹ, thân quyến đã quá vãng. Người quá vãng hay biết và hoan hỷ “sādhu” (pattānumodanā) thì được quả an lạc: đang khổ thì thoát khổ, sinh cõi thiện.
Bà ăn mày gần chết, chỉ có miếng cơm cháy. Ngài Mahākassapa đứng yên, không nhận đồ của Sakka (“đừng giành phước của người nghèo”), chờ đến khi bà dâng miếng cơm cháy. Không lâu bà mất, sinh cõi Hóa Lạc Thiên.
Vì keo kiệt, mắng nhiếc người xin, bà sinh làm ngạ quỷ. Vua Bimbisāra xây 4 cốc; Ngài Sāriputta dâng lên chư Tăng bốn phương có Đức Phật chủ trì, hồi hướng cho bà. Bà hoan hỷ, liền sinh làm thiên nữ.
Bạn thân bà Visākhā chỉ hoan hỷ khi bà Visākhā dâng chùa Pubbārāma — vậy mà sinh làm thiên nữ có lâu đài nguy nga ở cõi Tam Thập Tam.
Mỗi lần làm phước — dù chỉ một phần cơm — hãy nhớ hồi hướng cho ông bà, cha mẹ đã khuất và mọi chúng sinh; và khi thấy người khác làm phước, đừng quên tùy hỷ. Câu chuyện Vihāravimāna cho thấy tùy hỷ cũng là một phước lớn.
Añjalikaraṇīyo — đáng được chắp tay
Chư Thánh Tăng đã diệt tận phiền não, thân khẩu ý hoàn toàn trong sạch, nên xứng đáng để nhân loại, chư thiên, phạm thiên chắp tay lễ bái.
Kinh Saṃghavandanā (Tương Ưng Bộ 11.20): Vua trời Sakka từ lâu đài Vejayanta hướng tâm đảnh lễ chư Tăng. Người đánh xe Mātali thắc mắc: loài người sinh từ nơi ô trược, thân ô trược, thường đói khát — đáng lẽ phải cung kính Thiên vương, sao Thiên vương lại lạy họ? Sakka đáp: các vị ấy sống trong rừng, không nhà, không tích trữ lúa gạo, sống bằng khất thực, nói lời chân thật lợi ích, sống phạm hạnh thanh tịnh; giữa chư thiên và a-tu-la có oán thù, loài người oán thù nhau, còn chư Tăng sống không oán thù — vì thế ta đảnh lễ.
Điều khiến cả vua trời phải cúi đầu không phải địa vị mà là giới hạnh và sự không oán thù.
Anuttaraṃ puññakkhettaṃ — ruộng phước vô thượng · niệm ân đức Tăng
Chư Thánh Tăng
Thí chủ có chánh kiến sở nghiệp — biết nghiệp là của riêng mình
Tác ý thiện tâm khi bố thí
Cô bé nghèo giữ ruộng dâng gói bắp rang lên Ngài Mahākassapa; trên đường về bị rắn cắn chết, sinh làm thiên nữ cõi Tam Thập Tam. Cô xuống quét dọn chỗ ở của Ngài để đền ơn nhưng không được cho phép, ngồi khóc; Đức Phật hiện đến thuyết pháp, cô chứng Nhập lưu.
Ông dâng tăm xỉa răng và nước lên Ngài Sāriputta; vợ ông dâng phần cơm của chồng. Hai vợ chồng cùng hoan hỷ. Đất ruộng ông vừa cày hóa thành vàng ròng. Ông đem trình vua Bimbisāra; quân lính nói “vàng của vua” thì vàng lại hóa đất — vàng ấy là phước của chính ông.
Kinh Phân Biệt Cúng Dường (Dakkhiṇāvibhaṅga, Trung Bộ 142): Đức Phật dạy Ngài Ānanda rằng ở thời vị lai, dù chỉ còn những người mang danh tỳ-khưu, quấn mảnh y nơi cổ, phạm giới, nhưng thí chủ có đức tin hướng tâm cúng dường đến Tăng chúng thì phước vẫn vô lượng. (Phần này học kỹ ở Bài 10.)
Niệm 9 ân đức Tăng (Saṃghānussati)
Chuẩn bị và cách niệm như niệm Phật, niệm Pháp: học kỹ nghĩa; giữ giới làm nền; niệm trọn 9 ân đức “Suppaṭipanno Bhagavato sāvakasaṅgho…” hoặc chọn một ân đức, luôn hiểu nghĩa khi niệm. Đề mục đưa đến cận định, làm tăng đức tin nơi Tam Bảo, và có thể làm nền cho thiền tuệ.
Từ nhân đến quả
Năm ân đức quả không phải là đặc quyền được ban cho, mà là kết quả tự nhiên của bốn ân đức nhân. Bài sau xem đức tin nơi Tam Bảo có oai lực ra sao, và người trí chọn nơi nương tựa thế nào.
Thẻ ghi nhớ, trắc nghiệm & tự kiểm tra
Thẻ ghi nhớ — bấm để lật
Bài tập · 52 câu, 6 dạng
Tự kiểm tra — trả lời trước, rồi mở gợi ý
1Vì sao nói 4 ân đức đầu là nhân, 5 ân đức sau là quả?
Bốn ân đức đầu là sự thực hành đúng theo Thánh đạo 8 chi (diệu hạnh, trực hạnh, như lý hạnh, chánh hạnh), nhờ đó thành 4 đôi 8 bậc Thánh; năm ân đức sau (đáng cung kính, tôn trọng, cúng dường, chắp tay, ruộng phước) là kết quả của sự thực hành ấy.
2Kể chuyện vị tỳ-khưu bị trói bằng dây cỏ tươi. Câu chuyện minh họa ân đức nào?
Bị cướp trói bằng dây cỏ tươi, lửa rừng lan đến; nếu vùng dậy làm đứt cỏ thì phạm giới. Ngài chọn chết với giới trong sạch, hành thiền tuệ chứng A-la-hán rồi tịch diệt. Minh họa Suppaṭipanno — thực hành nghiêm chỉnh.
3Trưởng lão Ayyamitta đã tự dạy mình điều gì?
Thí chủ nghèo nhịn phần ngon để dâng mình, mong an lạc cõi người, cõi trời và Niết-bàn; nếu chưa diệt tận phiền não thì không xứng thọ nhận. Ngài nguyện chưa chứng A-la-hán thì không rời động, và đã chứng ngay sáng ấy.
4Hồi hướng phước là gì? Kể một câu chuyện minh họa.
Làm phước rồi chia phần phước cho thân quyến đã quá vãng; người nhận hay biết và hoan hỷ thì được quả an lạc. Ví dụ: Ngài Sāriputta dâng 4 cốc lên chư Tăng, hồi hướng cho mẹ tiền kiếp là ngạ quỷ; bà hoan hỷ, liền sinh làm thiên nữ.
5Vì sao vua trời Sakka đảnh lễ chư Tăng?
Vì chư Tăng sống không nhà, không tích trữ, khất thực, nói lời chân thật lợi ích, sống phạm hạnh thanh tịnh, và sống không oán thù trong khi chư thiên, a-tu-la, loài người đều oán thù nhau (kinh Saṃghavandanā).
Tài liệu tham khảo
- Tỳ-khưu Hộ-Pháp, Nền-Tảng-Phật-Giáo, Quyển II: Quy-Y Tam-Bảo — Chương III, phần Ân đức Tăng bảo: ý nghĩa và giảng giải 9 ân đức Tăng bảo; “Tạo phước thiện trong Phật giáo, ngoài Phật giáo”; các tích Sakka – Mahākassapa, Kulasutta, cơm cháy, Sāriputtattheramātupeta, Vihāravimāna, Saṃghavandanāsutta, Lajādevadhītā, ông Puṇṇa; “Quả báu phước thiện bố thí đến tỳ-khưu Tăng”; đề mục niệm 9 ân đức Tăng bảo.
- Kinh điển: Kinh Ngọn Cờ (SN 11.3) — công thức ân đức Tăng, HT. Thích Minh Châu dịch; Kinh Kula (Tăng Chi Bộ); Kinh Saṃghavandanā (Tương Ưng Bộ, Thiên Chủ); Kinh Phân Biệt Cúng Dường (MN 142); Vimānavatthu; Petavatthu.
- Chú giải: Thanh Tịnh Đạo (vị tỳ-khưu bị trói bằng cỏ); Chú giải kinh Đại Niệm Xứ (Trưởng lão Ayyamitta); Chú giải Pháp Cú (Mahākassapa, Lajā).